Trong nền kinh tế không ngừng biến đổi, đầu tư công nổi lên như một trụ cột then chốt thúc đẩy sự tăng trưởng bền vững và cải thiện đời sống cộng đồng. Bài viết này sẽ khai thác sâu hơn về vai trò thiết yếu của các hoạt động đầu tư do nhà nước dẫn dắt, đồng thời hé lộ những cơ hội tiềm năng dành cho các nhà đầu tư thông thái tại Chuyên Tài Chính.
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, các hoạt động đầu tư ngày càng đa dạng, phong phú. Tuy nhiên, đầu tư công vẫn giữ một vị trí trọng yếu, là đòn bẩy quan trọng cho sự phát triển bền vững. Vậy, đầu tư công là gì? Nó bao gồm những loại hình nào và có vai trò ra sao trong bức tranh kinh tế vĩ mô? Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về khái niệm này.
Tóm tắt nội dung chính:
- Đầu tư công là hoạt động Nhà nước sử dụng nguồn vốn ngân sách và các quỹ tài chính công để đầu tư vào các chương trình, nhiệm vụ và dự án nhằm phát triển kinh tế – xã hội.
- Hoạt động này mang tính chất phi lợi nhuận trực tiếp, tập trung vào lợi ích cộng đồng như xây dựng hạ tầng, phát triển giáo dục, y tế, quốc phòng và an sinh xã hội.
- Nguồn vốn đầu tư công bao gồm ngân sách nhà nước, vốn vay của Chính phủ, tín dụng đầu tư của Nhà nước và các khoản Hỗ trợ Phát triển Chính thức (ODA), được quản lý chặt chẽ theo các quy định pháp luật hiện hành.
- Phân loại đầu tư công dựa trên tính chất (có/không có cấu phần xây dựng) và quy mô (dự án quan trọng quốc gia, nhóm A, B, C).
- Các nhóm cổ phiếu hưởng lợi từ đầu tư công thường bao gồm các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng, hạ tầng, vật liệu xây dựng như C4G, HHV, CTD, LCG, VCG, được thị trường đánh giá là có tiềm năng tăng trưởng.
Đầu tư công là gì?
Đầu tư công là gì?
Đầu tư công được hiểu là hoạt động đầu tư của Nhà nước. Theo Luật Đầu tư Công số 58/2024/QH15 của Quốc hội, khái niệm này được định nghĩa rõ ràng như sau:
“Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, nhiệm vụ, dự án và đối tượng đầu tư công khác theo quy định của Luật này”.
Như vậy, đầu tư công sử dụng nguồn vốn chủ yếu từ Nhà nước để triển khai các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội, cũng như các hoạt động phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội một cách bền vững. Luật cũng quy định chi tiết về vai trò, trách nhiệm của các cấp chính quyền và cơ quan liên quan trong việc quản lý, phân bổ và sử dụng vốn đầu tư công một cách hiệu quả.
Ví dụ cụ thể về các dự án đầu tư công tại Việt Nam:
- Dự án Metro số 2 TP.HCM (tuyến Bến Thành – Tham Lương): Hiện đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục, dự kiến khởi công các hạng mục chính vào tháng 12/2025.
- Dự án Vành đai 3 TP.HCM: Đang được thi công khẩn trương, với mục tiêu thông xe 24,1 km đường cao tốc và hoàn thành toàn bộ dự án vào giữa năm 2026.
- Cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu (Giai đoạn 1): Đã cơ bản hoàn thiện và dự kiến thông xe toàn tuyến vào tháng 12/2025.
Tài liệu tham khảo:
- Luật Đầu tư Công số 58/2024/QH15
- Metro số 2 có thể khởi công 1 số hạng mục vào cuối năm 2025
- Đẩy mạnh giải ngân đầu tư công năm 2025: Quyết tâm đạt mục tiêu 100%
Đặc điểm và mục đích của đầu tư công
Đặc điểm nổi bật của đầu tư công
- **Chủ thể thực hiện:** Hoạt động đầu tư này do Nhà nước trực tiếp thực hiện, từ việc ban hành chủ trương, xây dựng kế hoạch, phê duyệt đầu tư cho đến tổ chức và quản lý toàn bộ quá trình dự án.
- **Cơ chế triển khai:** Các dự án đầu tư công thường được thực hiện thông qua cơ chế đấu thầu cạnh tranh, thu hút sự tham gia của nhiều nhà thầu thuộc các thành phần kinh tế khác nhau (doanh nghiệp nhà nước, tư nhân, và cả các đơn vị có vốn đầu tư nước ngoài).
- **Nguồn vốn:** Nguồn vốn chính yếu là vốn nhà nước, bao gồm ngân sách nhà nước, các khoản vay của Chính phủ và chính quyền địa phương, và vốn tín dụng nhà nước.
- **Tính chất pháp lý và xã hội hóa:** Đầu tư công chịu sự chi phối chặt chẽ của các chính sách nguồn vốn và hệ thống pháp luật. Đồng thời, nó mang tính chất xã hội hóa cao khi huy động và kết hợp các nguồn lực cả trong nước và quốc tế.
- **Mục tiêu phi lợi nhuận:** Các dự án đầu tư công thường tập trung vào lĩnh vực hạ tầng kinh tế – xã hội thiết yếu, không đặt nặng mục tiêu lợi nhuận trực tiếp mà hướng đến việc tạo ra lợi ích công cộng và giá trị chung cho xã hội.
Mục đích hoạt động của đầu tư công
- **Phát triển kinh tế – xã hội:** Đầu tư công là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện các mục tiêu chính sách công lớn như xây dựng và nâng cấp hạ tầng, phát triển giáo dục, y tế, củng cố quốc phòng, an ninh và đảm bảo an sinh xã hội.
- **Vai trò dẫn dắt và điều tiết:** Giữ vai trò chủ đạo trong việc hình thành, phát triển các doanh nghiệp nhà nước và là công cụ hữu hiệu để điều tiết nền kinh tế vĩ mô.
- **Tạo nguồn lực tài chính:** Góp phần tạo ra thu nhập và nguồn lực tài chính cho Nhà nước thông qua hoạt động của các doanh nghiệp công ích và các dự án có khả năng sinh lời gián tiếp.
- **Bù đắp khoảng trống thị trường:** Khắc phục những “lỗ hổng” mà kinh tế thị trường không thể giải quyết hiệu quả, đảm bảo cân đối kinh tế, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, đặc biệt hỗ trợ các vùng khó khăn, biên giới, hải đảo.
- **Tạo việc làm và nâng cao chất lượng sống:** Tạo ra hàng ngàn việc làm trực tiếp và gián tiếp, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân thông qua các dự án phục vụ cộng đồng.
Tóm lại, đầu tư công không chỉ là một hoạt động tài chính mà còn là một công cụ chiến lược của Nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển bền vững, ổn định xã hội và tăng cường tiềm lực kinh tế quốc gia.
Đối tượng và dự án đầu tư công
Đối tượng của đầu tư công
Theo Luật Đầu tư Công 2024 số 58/2024/QH15, các đối tượng của đầu tư công bao gồm:
- Đầu tư vào các chương trình, dự án kết cấu cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội.
- Đầu tư nhằm phục vụ hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội.
- Đầu tư và hỗ trợ các hoạt động cung cấp dịch vụ công ích, sản phẩm công cộng và phúc lợi xã hội.
- Phần vốn đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo phương thức đối tác công tư (dự án PPP), bao gồm cả việc bồi thường, chấm dứt hợp đồng dự án PPP trước thời hạn, chi trả phần giảm doanh thu thuộc trách nhiệm Nhà nước.
- Đầu tư cho việc lập, thẩm định, quyết định, phê duyệt, công bố, điều chỉnh các quy hoạch theo quy định của pháp luật về quy hoạch.
- Cấp bù lãi suất tín dụng ưu đãi, bổ sung vốn điều lệ cho ngân hàng chính sách, chi phí quản lý, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách.
- Các đối tượng đầu tư công khác theo quy định của pháp luật có liên quan.
Các dự án đầu tư công bao gồm những gì?
Cũng theo Luật Đầu tư Công 2024 số 58/2024/QH15, các dự án được xem là dự án đầu tư công bao gồm:
- Các dự án và chương trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước (cấp trung ương và địa phương).
- Các dự án sử dụng nguồn vốn Hỗ trợ Phát triển Chính thức (ODA).
- Các dự án sử dụng vốn vay có bảo lãnh của Chính phủ.
- Các dự án sử dụng vốn nhà nước không nhằm mục đích kinh doanh.
- Các dự án sử dụng vốn nhà nước nhằm mục đích kinh doanh (ví dụ: đầu tư vào doanh nghiệp nhà nước).
- Các dự án công trình xây dựng hạ tầng kinh tế – xã hội.
- Các dự án không có cấu phần xây dựng như mua sắm công, cung cấp dịch vụ công.
- Các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP).
Phân loại dự án đầu tư công hiện nay
Dựa trên các tiêu chí khác nhau, dự án đầu tư công được phân loại rõ ràng nhằm phục vụ công tác quản lý và triển khai hiệu quả. Theo Khoản 1-2 Điều 6 trong Luật Đầu tư Công 2024 số 58/2024/QH15, dự án đầu tư công được phân loại như sau:
Các loại đầu tư công hiện nay
1. Căn cứ vào tính chất
Dự án đầu tư công được phân loại theo tính chất như sau:
- a) Dự án có cấu phần xây dựng là dự án sử dụng vốn đầu tư công để đầu tư xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng dự án đã đầu tư xây dựng, bao gồm cả phần mua tài sản, mua trang thiết bị của dự án;
- b) Dự án không có cấu phần xây dựng là dự án sử dụng vốn đầu tư công để mua tài sản, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua, sửa chữa, nâng cấp trang thiết bị, máy móc và dự án khác không quy định tại điểm a khoản này;
- c) Trường hợp sử dụng vốn ngoài kế hoạch đầu tư công để thực hiện các nhiệm vụ, dự án quy định tại điểm a và điểm b khoản này được thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước và quy định khác của pháp luật có liên quan.
2. Căn cứ mức độ quan trọng và quy mô
Dự án đầu tư công được phân loại theo mức độ quan trọng và quy mô như sau:
- a) Dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B, dự án nhóm C theo tiêu chí quy định tại các điều 8, 9, 10 và 11 của Luật này;
- b) Cấp có thẩm quyền khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, nhóm B, nhóm C có quyền quyết định việc tách hoặc không tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng thành dự án thành phần độc lập.
Thời gian thực hiện dự án thành phần độc lập bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng được tính trong tổng thời gian bố trí vốn thực hiện dự án quy định tại Điều 57 của Luật này; - c) Dự án đầu tư công liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau thì việc phân nhóm theo ngành, lĩnh vực dự án căn cứ vào tỷ trọng vốn đầu tư theo ngành, lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng mức đầu tư dự án;
- d) Dự án không thuộc các tiêu chí quy định tại các điều 8, 9, 10 và 11 của Luật này được áp dụng tiêu chí phân loại theo tổng mức đầu tư quy định tại khoản 5 Điều 9, khoản 4 Điều 10 và khoản 4 Điều 11 của Luật này;
- đ) Chính phủ quy định chi tiết việc phân loại dự án đầu tư công quy định tại các điều 9, 10 và 11 của Luật này.
Tài liệu tham khảo: Luật Đầu tư Công số 58/2024/QH15
Các mã cổ phiếu tiềm năng từ đầu tư công tại Việt Nam
Các mã cổ phiếu đầu tư công phổ biến tại Việt Nam
Cổ phiếu đầu tư công là nhóm cổ phiếu được kỳ vọng hưởng lợi trực tiếp từ các hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các dự án hạ tầng và công trình công cộng. Nhóm này thường bao gồm các doanh nghiệp trong lĩnh vực bất động sản, xây dựng, thi công công trình, và sản xuất vật liệu xây dựng.
Dưới đây là danh sách một số mã chứng khoán tiềm năng trong lĩnh vực đầu tư công tại Việt Nam:
|
STT |
Mã |
Doanh Nghiệp |
Sàn |
|
1 |
C47 |
CTCP Xây dựng 47 |
HSX |
|
2 |
C4G |
CTCP Tập đoàn CIENCO4 |
UPCOM |
|
3 |
CII |
CTCP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh |
HSX |
|
4 |
CTD |
CTCP Xây dựng COTECCONS |
HSX |
|
5 |
CTI |
CTCP Đầu tư Phát triển Cường Thuận IDICO |
HSX |
|
6 |
CTR |
Tổng CTCP Công trình Viettel |
HSX |
|
7 |
DPG |
CTCP Tập đoàn Đạt Phương |
HSX |
|
8 |
FCN |
CTCP FECON |
HSX |
|
9 |
EVG |
CTCP Tập đoàn EverLand |
HSX |
|
10 |
HHV |
CTCP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả |
HSX |
|
11 |
HUB |
CTCP Xây lắp Thừa Thiên Huế |
HSX |
|
12 |
HUT |
CTCP Tasco |
HNX |
|
13 |
HTN |
CTCP Hưng Thịnh Incons |
HSX |
|
14 |
LCG |
CTCP Licogi 16 |
HSX |
|
15 |
VCG |
Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam |
HSX |
Một số mã cổ phiếu tiềm năng trong lĩnh vực đầu tư công tại Việt Nam
FAQs – Câu hỏi thường gặp về đầu tư công
1. Tại sao Nhà nước phải thực hiện đầu tư công? Vì sao không để tư nhân làm hết?
Nhà nước thực hiện đầu tư công vì những lý do mà khu vực tư nhân thường không muốn hoặc không thể đảm đương hiệu quả:
- **Tính chất “không lợi nhuận”:** Nhiều dự án như đường giao thông nông thôn, hệ thống đê điều phòng chống thiên tai, trường học ở vùng sâu vùng xa mang lại lợi ích xã hội to lớn nhưng khó có thể thu hồi vốn trực tiếp, khiến các nhà đầu tư tư nhân ít quan tâm.
- **Quy mô lớn và rủi ro cao:** Các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia (sân bay, cảng biển, đường cao tốc) đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, thời gian hoàn vốn dài và tiềm ẩn rủi ro lớn, vượt quá khả năng tài chính và chịu đựng rủi ro của đa số doanh nghiệp tư nhân.
- **Định hướng và dẫn dắt nền kinh tế:** Đầu tư công là công cụ chiến lược để Nhà nước định hướng phát triển cho các vùng miền, các ngành nghề then chốt, đảm bảo sự phát triển đồng đều và bền vững.
2. Đầu tư công tác động thế nào đến nền kinh tế và đời sống người dân?
Đầu tư công có tác động lan tỏa sâu rộng và đa chiều đến nền kinh tế cũng như đời sống xã hội:
- **Kích thích tăng trưởng kinh tế (GDP):** Khi Chính phủ tăng cường chi tiêu cho xây dựng hạ tầng, điều này trực tiếp thúc đẩy sản xuất các vật liệu xây dựng, dịch vụ vận tải, và tạo ra hàng loạt việc làm mới trong nhiều ngành nghề liên quan.
- **Cải thiện năng suất và hiệu quả:** Hệ thống giao thông đồng bộ giúp giảm chi phí vận chuyển, logistics; nguồn điện ổn định hỗ trợ các nhà máy hoạt động hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
- **Nâng cao chất lượng cuộc sống:** Các dự án về y tế, giáo dục, cung cấp nước sạch, vệ sinh môi trường trực tiếp cải thiện phúc lợi, sức khỏe và chất lượng cuộc sống cho cộng đồng dân cư.
3. Đầu tư công khác với đầu tư tư nhân như thế nào?
Sự khác biệt cơ bản giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân nằm ở chủ thể, mục tiêu và nguồn vốn:
- **Chủ thể và mục tiêu:** Đầu tư công do Nhà nước thực hiện, tập trung vào lợi ích công cộng và xây dựng cơ sở hạ tầng, với mục tiêu chính là phát triển kinh tế – xã hội. Ngược lại, đầu tư tư nhân do khu vực tư nhân triển khai, hướng đến tối đa hóa lợi nhuận cá nhân và có tính linh hoạt cao hơn trong quyết định đầu tư.
- **Nguồn vốn:** Đầu tư công sử dụng vốn nhà nước, trong khi đầu tư tư nhân sử dụng vốn của các cá nhân, doanh nghiệp tư nhân.
Đầu tư công có vai trò dẫn dắt và bổ sung cho đầu tư tư nhân, song nếu tăng trưởng quá mức hoặc kém hiệu quả, nó có thể “lấn át” và làm giảm động lực đầu tư từ khu vực tư nhân. Nghiên cứu cho thấy, khi đầu tư công tăng 1%, đầu tư tư nhân có thể giảm khoảng 0.48%.
4. Nhà đầu tư cá nhân có thể tham gia vào các dự án đầu tư công không?
CÓ, nhà đầu tư cá nhân có thể tham gia vào các dự án đầu tư công thông qua một số hình thức gián tiếp:
- **Đầu tư vào cổ phiếu:** Mua cổ phiếu của các doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp từ các dự án đầu tư công, đặc biệt là các công ty trong ngành xây dựng, vật liệu xây dựng, hạ tầng giao thông.
- **Mua Trái phiếu Chính phủ:** Khi mua trái phiếu chính phủ, nhà đầu tư đang cho Nhà nước vay tiền để tài trợ cho các dự án đầu tư công và nhận lại lãi suất định kỳ. Đây là kênh đầu tư an toàn, ít rủi ro.
- **Đầu tư vào các dự án PPP (Đối tác Công – Tư):** Đây là mô hình hợp tác giữa Nhà nước và tư nhân để cùng đầu tư, vận hành và khai thác một dự án. Nhà đầu tư cá nhân có thể tham gia gián tiếp thông qua các quỹ đầu tư hoặc các công ty niêm yết có tham gia vào các dự án PPP.
5. Làm thế nào để nhận diện các cổ phiếu hưởng lợi từ đầu tư công?
Để nhận diện các cổ phiếu có tiềm năng hưởng lợi từ đầu tư công, nhà đầu tư nên tìm kiếm các doanh nghiệp thuộc những nhóm ngành sau:
- **Xây dựng & Vật liệu xây dựng:** Bao gồm các công ty thi công hạ tầng, cầu đường, nhà ở, cũng như các nhà sản xuất xi măng, thép, đá, cát, gạch… Đây là những ngành hưởng lợi trực tiếp khi các dự án xây dựng được triển khai.
- **Bất động sản:** Các dự án hạ tầng giao thông mới (metro, cầu, đường cao tốc) thường làm tăng giá trị bất động sản tại các khu vực lân cận, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp bất động sản sở hữu quỹ đất tại đó.
- **Dịch vụ hạ tầng:** Các công ty cung cấp dịch vụ thiết yếu như cấp thoát nước, điện, viễn thông thường được giao nhiệm vụ mở rộng mạng lưới hoặc cung cấp dịch vụ cho các khu vực mới được đầu tư, phát triển.
- **Khai khoáng:** Các doanh nghiệp khai thác đá, cát, sỏi, đất san lấp là nhà cung cấp nguyên liệu thô quan trọng cho các công trình xây dựng, do đó cũng hưởng lợi từ sự gia tăng của hoạt động đầu tư công.
Kết luận
Đầu tư công là một khái niệm trọng yếu trong kinh tế vĩ mô, đóng vai trò then chốt trong việc định hình và thúc đẩy sự phát triển của một quốc gia. Hy vọng rằng, qua bài viết này, quý độc giả đã có cái nhìn rõ nét hơn về bản chất, đặc điểm, mục đích, và những tác động sâu rộng của đầu tư công đến nền kinh tế và đời sống xã hội.
Với những thông tin hữu ích về đầu tư công, bạn có thể tìm hiểu sâu hơn về các chủ đề tài chính, kinh tế tại Blog của chúng tôi.
